የሁለት የክብር ዋልታዎች ፍጭት

✍ ታደሰ ሞጎስ | ኢትዮጵያ አውታር 

​ክብር ምንድን ነው? ለዘመናት የሰው ልጅ የልዕልናን ትርጉም ሲፈልግ ኖሯል። በጥንታዊው የግሪክ ፍልስፍና ውስጥ ክብር በራስ-ተኮር ልዕልና እና በታላቅነት መለኪያ ላይ ሲሰፈር፣ በሆሳዕናው ታሪክ ውስጥ ግን ይህ አይነቱ እይታ ፈጽሞ ተገልብጦ እናገኘዋለን። በአርስቶትል “ልዕለ-ሰብ” እና በሆሳዕናው “ትሑት ንጉሥ” መካከል ያለው ልዩነት የአንድ ግለሰብ ማንነት ብቻ ሳይሆን፣ የሰው ልጅ የሞራል ህግ እንዴት ሊለወጥ እንደሚችል የሚያሳይ ጥልቅ የታሪክ አጋጣሚ ነው። 

አርስቶትል በ“ኒቆማኪያን ስነ-ምግባር” ድርሳኑ የሳለው “ልዕለ-ሰብ” (Magnanimous Man)፣ የሰው ልጅ ሊደርስበት የሚችለውን የመጨረሻውን የሥነ-ምግባር አናት የሚወክል ሲሆን፣ ይህ ግለሰብ ታላቅ ክብር እንደሚገባው የሚያውቅና ያንኑ ክብር ለማግኘት በትጋት የሚሰራ ነው። የእሱ ዓለም በጀግንነት፣ በግርማ ሞገስና በራስ-ብቃት ላይ የቆመ ነው። ልዕለ-ሰቡ እርዳታን መስጠት እንጂ መቀበልን አይሻም፤ ምክንያቱም መስጠት የበላይነትን መቀበል ደግሞ ጥገኝነትን ያሳያል ብሎ ያምናል። ንግግሩ የከበደ፣ እርምጃው የረጋና ለትንንሽ ጉዳዮች ግድ የማይሰጠው ይህ ግለሰብ፣ ለራሱ ካለው ከፍተኛ ግምት የተነሳ ዝቅ ብሎ መታየትን እንደ ውርደት ይቆጥረዋል።

​ሆኖም፣ የሰው ልጅ ለክብር የሰጠው ይህ ግብረ-ገብነታዊ ትርጉም በሆሳዕናው አደባባይ ላይ ታላቅ ፍጭት ይገጥመዋል። አርስቶትል “ክብር ለታላላቅ ሰዎች ብቻ የሚገባ ነው” በሚልበት በዚያው የታሪክ ስርጭት ውስጥ፣ የሆሳዕናው ትይንት “እውነተኛ ክብር ራስን ባዶ በማድረግ (Kenosis) ውስጥ ይገኛል” የሚል አዲስ የፍልስፍና አድማስ ይዘረጋል። 

እዚህ ጋር ንጉሡ ወደ ከተማዋ የሚገባው በታላቅ የጦር ፈረስ ሳይሆን በደካማዋ ውርንጭላ ላይ ሆኖ ነው፤ ይህም የአርስቶትልን የልዕልና ግንብ መሠረት ይንዱታል። የአርስቶትል ልዕለ-ሰብ በራሱ ብቃት ላይ ተደግፎ ወደ ላይ ሲወጣ፣ የሆሳዕናው ንጉሥ ግን ሌላውን ለማገልገል ወደ ታች ይወርዳል። ይህም ለዘመናት የቆየውን “ታላቅነት ማለት በሌሎች ላይ መታየት ነው” የሚለውን አስተሳሰብ በመገልበጥ፣ “ታላቅነት ማለት ለሌሎች መገኘት ነው” የሚለውን የየዋህነት ህግ ያነግሳል።

​በዚህ የፍልስፍና ፍሰት ውስጥ ትህትና ከአቅም ማነስ የሚመጣ ጉድለት ሳይሆን፣ ከታላቅ ጥንካሬ የሚመነጭ ምርጫ ሆኖ ይቀርባል። ልዕለ-ሰቡ ምስጋናን የሚፈልገው ከእኩዮቹና ከባለስልጣናት ሲሆን፣ በሆሳዕና ግን ምስጋናው የሚፈሰው ካልተማሩትና ከህፃናት አንደበት ነው። 

ይህ ንፅፅር የሚያሳየን የግሪክ ፍልስፍና ሰውን ወደ አምላክነት ለማድረስ “ከፍ ማለትን” እንደ መሰላል ሲጠቀም፣ የሆሳዕናው ታሪክ ግን መለኮታዊ ፍቅርን ወደ ሰው ለማድረስ “ዝቅ ማለትን” እንደ መንገድ መምረጡን ነው። በመጨረሻም፣ ይህ ፍጭት የሚያስተምረን እውነተኛው የሰው ልጅ ልዕልና የሚገኘው በራስ-ተኮር ዝና ውስጥ ሳይሆን፣ ራስን ዝቅ አድርጎ በሰው ልጆች ልብ ውስጥ በፍቅርና በየዋህነት የመንገሥ ሚስጥር ላይ መሆኑን ነው።