ከተፈጥሮ ፋርማሲ እስከ መለኮታዊ ፈውስ፦ የጥንቱ ዘመን የሕክምናና የጤና ጥበብ ምስጢር

በመጽሐፍ ቅዱስ ዘመን የሰው ልጅ ጤናና ሕክምና ከተፈጥሮ በረከቶችና ከፈጣሪ ኃይል ጋር በጥብቅ የተቆራኘ ነበር። በዚያ ዘመን ዛሬ እንደምናውቀው ዘመናዊ ሆስፒታል ባይኖርም፣ እግዚአብሔር በዕፅዋት፣ በቅመሞችና በንጽሕና ሥርዓቶች ውስጥ ያስቀመጠው ጥበብ እጅግ የሚገርም ነበር። የታሪክ መዝገቦች እንደሚነግሩን፣ የጥንቱ ዓለም ሰዎች ከምድር የሚገኘውን ቅመም ለፈውስ፣ ለቁስል ማከሚያና ለሰውነት ብርታት እንዴት ይጠቀሙበት እንደነበር እናያለን።

1. የበለስ ጥፍጥፍና የቁስል ፈውስ

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ከተመዘገቡት አስደናቂ የሕክምና ታሪኮች አንዱ የንጉሥ ሕዝቅያስ ታሪክ ነው። ንጉሡ ለሞት በሚያደርስ ከባድ እብጠት ታምሞ በነበረበት ወቅት፣ ነቢዩ ኢሳይያስ የተጠቀመው ሕክምና "የበለስ ጥፍጥፍ" ነበር። በለስ በጥንቱ ዘመን ለቁስል መሳቢያና ለኢንፌክሽን ማከሚያነት ያገለግል ነበር። ይህ ታሪክ መለኮታዊ ፈውስና ተፈጥሯዊ መድኃኒቶች እንዴት ተባብረው እንደሚሠሩ ያሳያል።

“ኢሳይያስም፦ የበለስ ጥፍጥፍ አምጡ አለ። አምጥተውም በእብጠቱ ላይ አደረጉት፥ እርሱም ዳነ።”  (2 ነገሥት 20፥7)

            

2. የገለዓድ በለሳን፦ የጥንቱ ዘመን ውድ መድኃኒት

"የገለዓድ በለሳን" በጥንቱ ዓለም በውድነቱና በፈዋሽነቱ የሚታወቅ ልዩ ቅመም ነበር። ከዛፍ ሙጫ የሚገኝ ይህ መድኃኒት ለቁስል ማድረቂያ፣ ለቆዳ ሕክምናና ለሳል ማስታገሻነት ያገለግል ነበር። በነቢያት መጽሐፍ ውስጥ ይህ በለሳን የፈውስ ምልክት ተደርጎ ተጠቅሷል። ነጋዴዎች ከገለዓድ ምድር ይህንን ውድ መድኃኒት ተሸክመው እስከ ግብፅ ድረስ በመጓዝ ለሽያጭ ያቀርቡ ነበር።

“በገለዓድ በለሳን የለምን? ወይስ በዚያ ባለ መድኃኒት የለምን? የሕዝቤ ሴት ልጅ ጤና ለምን አልተመለሰም?”  (ኤርምያስ 8፥22)

           

3. የወይራ ዘይትና የወይን ጠጅ፦ የድንገተኛ አደጋ ሕክምና

በጥንቱ ዘመን የወይራ ዘይትና የወይን ጠጅ ለምግብነት ብቻ ሳይሆን ለመድኃኒትነትም ዋነኛ መሣሪያዎች ነበሩ። የወይን ጠጅ ቁስልን ለማጽዳት (ዛሬ እንደምንጠቀመው አልኮል)፣ የወይራ ዘይት ደግሞ ቁስሉን ለማለስለስና ሕመሙን ለማስታገስ ይረዳ ነበር። ጌታችን በምሳሌ በነገረው በደጉ ሳምራዊ ታሪክ ውስጥ፣ ግዳይ ጥለውት ለነበረው ሰው የተደረገለት ሕክምና ይኸው ነበር።

“ቀርቦም ዘይትና የወይን ጠጅ በቁስሉ ላይ አፍስሶ አሰረው... እንዲጠብቀውም ሰጠው።”  (ሉቃስ 10፥34)

           

4. የንጽሕና ሕግጋት፦ የመከላከያ ሕክምና ጥበብ

በኦሪት ዘሌዋውያን ውስጥ የተጠቀሱት በርካታ የንጽሕና ሕግጋት፣ ዛሬ በዘመናዊ ሕክምና "የመከላከያ ሕክምና" የምንላቸው ናቸው። እጅን መታጠብ፣ ተላላፊ በሽታ ያለባቸውን ሰዎች ለይቶ ማቆየት (ለብቻ ማድረግ) እና ንጹሕ ያልሆኑ ነገሮችን አለመንካት የሚሉት መመሪያዎች፣ በዚያ ዘመን ወረርሽኝ እንዳይስፋፋ ያደረጉ ታላላቅ የጥበብ ውጤቶች ነበሩ። ይህ ሕግ የተሰጠው ሳይንስ ሳይገኝ በሺህ ዓመታት ቀድሞ መሆኑ ደግሞ አስደማሚ ያደርገዋል።

“ለምጽ ያለበትም ሰው... ‘ርኩስ ነኝ! ርኩስ ነኝ!’ ብሎ ይጮኽ። በሽታው ባለበት ዘመን ሁሉ እርሱ ርኩስ ነው፤ ለብቻውም ይቀመጥ።”  (ዘሌዋውያን 13፥45-46)

                    

የጥንቱ ዘመን የሕክምናና የጤና ጥበብ የሚነግረን እውነት፣ ፈጣሪ ለሰው ልጅ የሚያስፈልገውን ፈውስ በዙሪያው ባሉ ዕፅዋትና በተፈጥሮ ሥርዓቶች ውስጥ ማዘጋጀቱን ነው። ከበለስ ጥፍጥፍ እስከ ገለዓድ በለሳን ያሉት መድኃኒቶች የሰውን ልጅ ሕመም ሲያስታግሱ ኖረዋል። ይሁን እንጂ የጥንቱ ዓለም ሰዎች መድኃኒቱን ቢጠቀሙም፣ እውነተኛው ፈዋሽ እግዚአብሔር መሆኑን ጠንቅቀው ያውቁ ነበር።

ከዚህ ታሪክ የምንረዳው፣ ጤናን መጠበቅና በተፈጥሮ በረከቶች መታከም ጥንታዊና መለኮታዊ መሠረት ያለው ጥበብ መሆኑን ነው። ዛሬም በዘመናዊ ሕክምና ውስጥ የምንጠቀምባቸው በርካታ መድኃኒቶች ምንጫቸው እነዚሁ ጥንታውያን ዕፅዋት ናቸው። የሰው ልጅ ጥበብ ከፈጣሪ በረከት ጋር ሲተባበር፣ ሕይወት ትታደሳለች፤ ፈውስም ይገኛል።

ምንጮች፦

 1. Biblical Archaeology Society - Medicine in the Ancient World

 2. World History Encyclopedia - Ancient Egyptian and Near Eastern Medicine